{"id":1813,"date":"2025-05-29T12:45:24","date_gmt":"2025-05-29T10:45:24","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iglesianavarra.org\/episkopologia\/"},"modified":"2025-05-29T12:45:25","modified_gmt":"2025-05-29T10:45:25","slug":"episkopologia","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/iglesianavarra.org\/eu\/episkopologia\/","title":{"rendered":"Episkopologia"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

Episkopologia<\/h1>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

San Fermindik gaur egunera arteko erregistro historikoa dagoen Iru\u00f1eko (eta Tuterako, hala badagokio) artzapezpikuen zerrenda eta seriea. Kontuan izan lehen garaietako daturik ez egoteak zerrenda osoa osatzea eragozten duela, beraz, kontuan izan behar da gotzain baten eta hurrengoaren artean data-jauzi bat dagoenean, ez duela esan nahi garai horretan ez zegoela gotzainik, baizik eta haien izenak ezezagunak zaizkigula: <\/p>

Iru\u00f1eko apezpikutza:<\/strong><\/h4>

\u2022 San Fermin (III. mendea)
\u2022 Liliolus (Lehenengo apezpiku dokumentatua. 589 eta 592 artean aipatua)
\u2022 Joan I.a (610ean aipatua)
\u2022 Atilano (683an aipatua)
\u2022 Marziano (693an aipatua)
\u2022 Opilano (829an aipatua)
\u2022 Guilesindo (848-860)<\/p>

850 inguruan arabiarren inbasioa eta Leirera lekualdatzea<\/em><\/p>

\u2022 Jimeno (876-914)
\u2022 Basilio (918-922)
\u2022 Galindo (922-928)
\u2022 Valentin (928-947)
\u2022 Blasco I.a (971tik 972ra)
\u2022 Bibas (979tik aurrera)
\u2022 Julian (983-985)
\u2022 Sisebuto (981-997)
\u2022 Eximeno edo Ximeno (1000-1005)
\u2022 Antso \u201cHandia\u201d (1015-1024)<\/p>

1023an Iru\u00f1eko egoitza berrezarri zen.<\/em><\/p>

\u2022 Antso \u201cGazteena\u201d (1025-1051)
\u2022 Joan II.a (1052-1068)
\u2022 Blasco II.a (1070-1076)
\u2022 Garc\u00eda Ram\u00edrez (1077-1083)
\u2022 Pedro de Roquez edo Anduque edo Pedro de Roda (1083-1115)
\u2022 Gilen (1122)
\u2022 Antso de Larrosa (1122-1142)
\u2022 Lope de Artajona (1143-1159)
\u2022 Antso (1160-1164)
\u2022 Pedro Compostelano (1162-1164)
\u2022 Raimundo (1163)
\u2022 Bibiano (1165-1166)
\u2022 Parisko Pedro (1167-1193)
\u2022 Martin (1193-1194) (hautatutakoa)
\u2022 Garc\u00eda Fern\u00e1ndez (1194-1205)
\u2022 Juan de Tarazona (1205-1211)
\u2022 Txalupako Esparragoak (1212-1215)
\u2022 Guillermo Santongekoa (1215-1219)
\u2022 Nafarroako Remigio (1220-1229)
\u2022 Pedro Ram\u00edrez de Pi\u00e9drola (1230-1238)
\u2022 Pedro Jim\u00e9nez de Gaz\u00f3laz (1241-1266)
\u2022 Armingot (1268-1277)
\u2022 Miguel S\u00e1nchez de Uncastillo (1277-1286)
\u2022 Miguel Periz de Legaria (1288-1304)
\u2022 Arnaldo de Puyana (1310-1316)
\u2022 Guillermo Mech\u00edn (1316-1317)
\u2022 Raul Rossellet (1317)
\u2022 Miguel de Maucondiut (1317) (Hautatutakoa)
\u2022 Sen\u00e9n Garc\u00eda de Asia\u00edn (1317) (Hautetsia)
\u2022 Arnaldo de Barbazan (1318-1355)
\u2022 Pedro de Monteruc (1355-1356)
\u2022 Miguel S\u00e1nchez de Asia\u00edn (1356-1364)
\u2022 Bernard Folcaut (1364-1377)
\u2022 Mart\u00edn de Zalba (1377-1390 apezpikua)
\u2014- Mart\u00edn de Zalba (1390-1403 Administratzailea)
\u2022 Miguel de Zalba (1404-1406) (Hautetsia)
\u2014- Mart\u00edn de Eusa (1406-1407) (Bikario Nagusia)
\u2014- Nicol\u00e1s L\u00f3pez de Orreaga (1407-1408) (Bikarioa)
\u2014- Garc\u00eda de Aibar (1408) (Bikario Nagusia)
\u2014- Lancelot Navarrakoa (1408-1420) (Bikario Nagusia)
\u2022 Antso Sanchez de Oteiza (1420-1425)
\u2022 Mart\u00edn de Peralta I.a (1426-1456)
\u2022 Mart\u00edn de Peralta II (1457-1458)
\u2014- John Bessarion (1458-1462) (Administratzailea)
\u2022 Nicol\u00e1s de Ech\u00e1varri (1462-1469)
\u2022 Alfonso Carrillo (1473-1491)
\u2022 C\u00e9sar Borja (1491-1492, Valentziako artzapezpiku izendatua)
\u2014- Antonio Pallavicino Gentili (1492-1507) (Administratzailea)
\u2014- Fazio Giovanni Santori (1507-1510) (Administratzailea)
\u2014- Amanevo de Labrit (1510-1512) (Administratzailea) (1. aldiz)
\u2014- Juan Rufo (1512-1517) (Administratzailea)
\u2014- Amanevo de Labrit (1517-1520) (Administratzailea) (2. aldiz)
— Alessandro Cesarini (1520-1538) (Administratzailea)
\u2022 Juan Remia (1538-1539)
\u2022 Pedro Pacheco Ladr\u00f3n de Guevara (1539-1545, Jaengo gotzain izendatua)
\u2022 Antonio de Fonseca, OSA (1545-1550, dimisioa eman zuen)
\u2022 Alvaro Moscoso (1550-1561, Zamorako gotzain izendatua)
\u2022 Diego Ram\u00edrez Sede\u00f1o de Fuenleal (1561-1573)
\u2022 Antonio Manrique Valencia (1575-1577)
\u2022 Pedro de Lafuente (1578-1587)
\u2022 Bernardo de Sandoval y Rojas (1588-1596, Jaengo gotzain izendatua)
\u2022 Antonio Zapata y Cisneros (1596-1600, Burgosko artzapezpiku izendatua)
\u2022 Mateo Burgos Moraleja, OFM (1600-1606, Sig\u00fcenzako apezpiku izendatua)
\u2022 Antonio Benegas Figueroa (1606-1610, Sig\u00fcenzako apezpiku izendatua)
\u2022 Prudencio Sandoval, OSB (1612-1620)
\u2022 Francisco Hurtado de Mendoza y Ribera (1621-1622, Malagako gotzain izendatua)
\u2022 Crist\u00f3bal Lobera Torres (1623-1625, Kordobako apezpiku izendatua)
\u2022 Jos\u00e9 Gonz\u00e1lez D\u00edez, OP (1625-1627, Santiagoko artzapezpiku izendatua)
\u2022 Pedro Fern\u00e1ndez Zorrilla (1627-1637)
\u2022 Juan Queipo de Llano Flores (1639-1647, Jaengo gotzain izendatua)
\u2022 Francisco D\u00edaz Alarc\u00f3n y Covarrubias (1648-1657, Kordobako apezpiku izendatua)
\u2022 Diego de Tejada y la Guardia (1658-1663)
\u2022 Andr\u00e9s Gir\u00f3n (1664-1670)
\u2022 Pedro Roche (1670-1683)
\u2022 Juan Grande Santos de San Pedro (1683-1692)
\u2022 Toribio de Mier (1693-1698)
\u2022 Juan \u00cd\u00f1iguez Arnedo (1700-1710)
\u2022 Pedro Aguado, CRM (1713-1716)
\u2022 Juan Camargo Angulo (1716-1725)
\u2022 Andr\u00e9s Murillo Velarde (1725-1728)
\u2022 Melchor Angel Guti\u00e9rrez Vallejo (1729-1734)
\u2022 Francisco Ignacio A\u00f1oa y Busto (1735-1742, Zaragozako artzapezpiku izendatua)
\u2022 Gaspar Miranda Arg\u00e1iz (1742-1767)
\u2022 Juan Lorenzo Irigoyen Dutari (1768-1778)
\u2022 Agust\u00edn Lezo Palomeque (1779-1783, Zaragozako artzapezpiku izendatua)
\u2022 Esteban Antonio Aguado Rojas (1785-1795)
\u2022 Lorenzo Igual Soria (1795-1803, Plasentziako gotzain izendatua)
\u2022 Veremundo Anselmo Arias Teixeiro (1804-1814, Valentziako ark. izendatua)
\u2022 Joaqu\u00edn Javier Uriz Lasaga (1815-1829)
\u2022 Severo Leonardo Andriani Escofet (1829-1861)
\u2022 Pedro Cirilo Uriz Labayru (1861-1870)
\u2022 Jos\u00e9 Oliver y Hurtado (1875-1886)
\u2022 Antonio Ruiz-Cabal y Rodr\u00edguez (1886-1899)
\u2022 Jos\u00e9 L\u00f3pez Mendoza y Garc\u00eda, OSA (1899-1923)
\u2022 Mateo M\u00fagica y Urrestarazu (1923-1928, Gasteizko komisario izendatua)
\u2022 Tom\u00e1s Mu\u00f1iz Pablos (1928-1935, Santiagoko artzapezpiku izendatua)
\u2022 Marcelino Olaechea Loizaga, SDB (1935-1946, Valentziako artzapezpiku izendatua)<\/p>

1955etik Iru\u00f1eko eta Tuterako elizbarrutia.<\/em><\/p>

Artzapezpikutza<\/strong><\/h4>

\u2022 Enrique Delgado y G\u00f3mez (1946-1968) (lehen artzapezpikua, 1956tik)
\u2022 Arturo Tabera Araoz, CMF (1968-1971)
\u2022 Jos\u00e9 M\u00e9ndez Asensio (1971-1978, Granadako artzapezpiku izendatua)
\u2022 Jos\u00e9 Mar\u00eda Cirarda Lachiondo<\/a> (1978-1993)
\u2022 Fernando Sebasti\u00e1n Aguilar<\/a> (1993-2007)
\u2022 Francisco P\u00e9rez Gonz\u00e1lez<\/a> , (2007-2024)
\u2022 Juan Antonio Azn\u00e1rez Cobo<\/a> [Gotzain Laguntzailea] (2012-2022, Espainiako artzapezpiku militar izendatua)<\/p>

Tuterako apezpikutza<\/strong><\/h4>

1783ko martxoaren 27an, Pio VI.a Aita Santuak Tuterako elizbarrutia ezarri zuen, Burgosko artzapezpikutzaren menpekoa eta, 1851tik aurrera, Zaragozaren menpekoa. Bere gotzain propioa zuen diozesi berri honen bizitza oso laburra izan zen, 1858tik aurrera Tarazonako gotzainek administratzaile apostoliko gisa hartu baitzuten kargua. 1955ean, Tuterako elizbarrutia Iru\u00f1ekoaren barruan sartu zen eta urtebete geroago, 1956ko abuztuaren 11n, Pio XII.a Aita Santuak Decessorum nostrorum bulda aldarrikatu zuen, eta horren bidez Iru\u00f1ea metropoli artzapezpikutza izendatu zuten. 1984ko abuztuaren 11n, Joan Paulo II.a Aita Santuak, Supremam exercentes buldaren bidez, Iru\u00f1eko eta Tuterako elizbarrutiak behin betiko batu zituen, eta haien prelatuek Iru\u00f1eko artzapezpiku eta Tuterako gotzain tituluak hartu zituzten batera. Tuterako gotzainen zerrenda honako hau da: <\/p>

\u00b7 Francisco Ram\u00f3n Larumbre \u2020 (1784ko ekainaren 25a – 1796ko irailaren 1a)
\u00b7 Sim\u00f3n Casaviella L\u00f3pez \u2020 (1797ko uztailaren 24a – 1816ko martxoaren 30a)
\u00b7 Juan Raimundo Santos Larumbe y Larrayoz \u2020 (1817ko apirilaren 14a \u2013 1818ko urriaren 3a)
\u00b7 Ram\u00f3n Mar\u00eda de Azpeitia y S\u00e1enz de Santamaria \u2020 (1819ko martxoaren 1a \u2013 1844ko urtarrilaren 31)
\u2014- Cosme Marrod\u00e1n Rubio (1858-1888, Administratzailea)
\u2014- Juan Soldevilla y Romero (1889-1901, Administratzailea)
\u2014- Jos\u00e9 Mar\u00eda Salvador y Barrera (1901-1905, Administratzailea)
\u2014- Santiago Ozcoidi y Udave (1905-1916, Administratzailea)
\u2014- Isidoro Bad\u00eda y Sarradel (1917-1926, Administratzailea)
\u2014- Isidro Gom\u00e1 y Tom\u00e1s (1927-1933, Administratzailea)
\u2014- Nicanor Mutiloa e Irurita (1935-1946, Administratzailea)
\u2014- Manuel Hurtado y Garc\u00eda (1947-1955)<\/p>

1955ean Tuterako elizbarrutia Iru\u00f1eko artxidiozesira batu zen.<\/p>

Iru\u00f1eko apezpikuen historia, IV. mendetik XX. mendera, D. Jos\u00e9 Go\u00f1i Gaztambidek idatzia (+2002), arg. EUNSA, Elizaren Historiaren Bilduma 10, 11 liburuki. Iru\u00f1ea, 1979-1999. <\/em><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

San Fermindik gaur egunera arteko erregistro historikoa dagoen Iru\u00f1eko (eta Tuterako, hala badagokio) artzapezpikuen zerrenda eta seriea. Kontuan izan lehen […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"site-sidebar-layout":"no-sidebar","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"full-width-container","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"disabled","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"disabled","footer-sml-layout":"","ast-disable-related-posts":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"class_list":["post-1813","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iglesianavarra.org\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1813","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iglesianavarra.org\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/iglesianavarra.org\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iglesianavarra.org\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iglesianavarra.org\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1813"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/iglesianavarra.org\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1813\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1814,"href":"https:\/\/iglesianavarra.org\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1813\/revisions\/1814"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iglesianavarra.org\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1813"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}